شب شکن

مناطق شمالی ایران از اواخر زمان عثمان از جنوب و سمت غربی در ناحیه ی گرگان مورد هجوم مسلمانان قرار گرفت. در طول قرن اول و دوم مردم مازندران در پرداخت جزیه با مسلمانان موافقت کردند ولی گیلان و دیلم تا مدت ها مقاومت کرد و تنها در قرن سوم با پذیرفتن اسلام زیدی بود که تسلیم شد. حاکمان و مردم این بخش تا زمان استقرار دولت علوی از سرسخت ترین دشمنان مسلمانان بودند و مرتب به مناطق جنوبی خود به ویژه قزوین هجوم می آوردند و در غارتگری حتی به همکیشان زرتشتی خود هم رحم نمی کردند.

قزوین در آن موقع دژ مستحکمی بود و حد فاصل میان سرزمین کفار و مسلمانان به حساب می رفت. این دشمنی سبب شد تا برخی از دشمنان عباسیان نظیر شیعیان و خوارج به این منطقه کوچ کنند و دیلم ها اینان را به دشمن مشترک تحویل نمی دادند. این همه سال همزیستی در نهایت منجر به تغییر دین ایشان به اسلام شد. یکی از کوچ هایی که به قیام منجر شد آمدن یحیی بن زید به دیلم بود.

در نیمه ی نخست قرن سوم هجری طبرستان در دست طاهریان بود. بدرفتاری حاکم طاهری با مردم به ویژه در تصاحب خانه هایی در گیلان باعث دو برادر به نام های جعفر و محمد فرزندان رستم علیه ایشان شورش کنند و طاهریان را بیرون بیندازند. دیلم ها ابتدا به سراغ یک علوی طبری به نام محمد بن ابراهیم رفته ولی او با اظهار ناتوانی ایشان را به سوی حسن بن زید ملقب به داعی کبیر در ری راهنمایی کرد.

جمله ی مردم طبرستان بیعت او را قبول کردند و به او قول دادند مسلمان شوند. داعی کبیر به سرعت متوجه شرق مازندران شد و بعد از چند درگیری با حکام طاهری در آمل استقرار یافت.

گرچه در این مدت جنگ هایی با طاهریان و یعقوب لیث و فرماندهان خلیفه داشتند ولی پایگاه مردمی باعث می شد به سرعت سرزمین های از دست رفته به علویان بازگردد.

دولت علویان طبرستان نخستین دولتی بود که در شرق اسلامی به دور از تایید خلفای عباسی تشکیل شد.

تشیع در ری تا قرن سوم

مرحله نخست تشیع در ری را باید دوری از تشیع نامید زیرا حاکمانی چون کثیر شهاب(از قاتلین سید الشهدا (ع)) وقبایل عربی ناصبی(کسانی که ائمه را لعن می کنند.) مذهب آن مردم را بر اساس گرایش ضد شیعی خود تربیت کرده بودند. زمانی که بنی عباس ری را گشود مردم که پیرو امویان بودند؛ از شهر گریختند و سپاه خراسان شهر را غارت کرد. در روایات مردم ری ملعون و دشمن خدا وپیغمبر نام گرفته اند. در اواخر قرن 2و3 میان مردم ری و امام کاظم ارتباط به وجود آمد تا جایی که چند تن از اصحاب این حضرت ملقب به رازی هستند.(مسند امام کاظم,رجال نجاشی,مسند امام رضا)آمدن حضرت عبدالعظیم هم نشان از وجود تشیع در این شهر دارد.سومین مرحله تشیع مربوط به حکومت مادرانی(ئی)است وی پیش از این در خدمت غارتگرانی به نام ساتکین و کوتکین بود که به قم قزوین وری تاخت وتاز می کرند.سپس در سال275 از کوتکین جدا شد و ری را برای خود نگاه داشت به نوشته ی تاریخ نگاران وی شیعه بوده است.(بحارالانوار,رجال نجاشی,الکافی,تاریخ ری,یاقوت)